คู่มือการจัดทำหลักสูตรสถานศึกษาฐานสมรรถนะ

กระทรวงศึกษาธิการให้ความสำคัญกับการจัดการศึกษาฐานสมรรถนะที่มีเป้าหมายในการพัฒนาสมรรถนะของผู้เรียนที่ยึดผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง (Learner Center) เปิดโอกาสให้ผู้เรียนได้เรียนรู้ตามความสนใจ ความถนัด และก้าวหน้าไปตามความสามารถของตนโดยมีเป้าหมายให้ผู้เรียนเกิดสมรรถนะหลักที่จำเป็นสำหรับการทำงาน การแก้ปัญหา และการดำรงชีวิต จึงได้ร่างกรอบหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐานขึ้น ซึ่งได้มีการนำร่างดกรอบหลักสูตรดังกล่าว ไปการทดลองใช้กับสถานศึกษานำร่องในพื้นที่นวัตกรรม 8 จังหวัด ได้แก่ เชียงใหม่ กาญจนบุรี ศรีสะเกษ ระยอง ปัตตานี ยะลา นราธิวาส และสตูล

สำนักงานบริหารพื้นที่นวัตกรรมการศึกษา คณะอนุกรรมการด้านส่งเสริมการบริหารวิชาการในคณะกรรมการนโยบายพื้นที่นวัตกรรมการศึกษา มูลนิธิสยามกัมมาจลและหน่วยงานอื่นที่เกี่ยวข้อง ได้จัดทำคู่มือการพัฒนาหลักสูตรสถานศึกษาฐานสมรรถนะฉบับนี้ขึ้น เพื่อนำเสนอแนวทางและตัวอย่างการพัฒนาหลักสูตรสถานศึกษาฐานสมรรถนะ โดยประกอบด้วยองค์ความรู้ที่ผ่านการวิจัยศึกษาผลการพิจารณากลั่นกรองหลักสูตร กระบวนการและผลการดำเนินงานพัฒนาหลักสูตรสถานศึกษาฐานสมรรถนะของสถานศึกษานำร่องในพื้นที่นวัตกรรมการศึกษา โดยมีเนื้อหาสำคัญ ดังนี้

มารู้จักหลักสูตรฐานสมรรถนะกันเถิด: ข้อมูลพื้นฐานเกี่ยวกับหลักสูตรฐานสมรรถนะ
(ร่าง) กรอบหลักสูตรฆการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช….ระดับประถมศึกษา: ข้อมูลเกี่ยวกับองค์ประกอบและข้อมูลของ (ร่าง) กรอบหลักสูตรฯ ที่นำมาใช้เป็นกรอบในการพัฒนาหลักสูตรสถานศึกษาฐานสมรรถนะ
เราจะพัฒนาหลักสูตรสถานศึกษาฐานสมรรถนะได้อย่างไร: อธิบายความสัมพันธ์ขององค์ประกอบหลักสูตรแต่ละด้าน ขั้นตอนในการดำเนินการพัฒนาหลักสูตรแต่ละส่วน รวมทั้งสิ่งที่ต้องคำนึงถึงและตัวอย่างในการจัดทำแต่ละส่วน
ตัวอย่างการพัฒนาหลักสูตรสถานศึกษาฐานสมรรถนะ: ตัวอย่างการพัฒนาหลักสูตรที่องค์ประกอบแต่ละส่วนมีความสัมพันธ์กัน

โดยคู่มือการจัดทำหลักสูตรสถานศึกษาฐานสมรรถนะจะเป็นแนวทางการดำเนินงานสำหรับสถานศึกษานำร่องในพื้นที่นวัตกรรมการศึกษาและผู้ที่สนใจนำไปพัฒนาหลักสูตรสถานศึกษาฐานสมรรถนะได้มีประสิทธิภาพอย่างสูงสุดสำหรับผู้เรียนในสถานศึกษาเพื่อให้เกิดสมรรถนะ เพื่อให้เกิดการดำรงชีวิตอย่างมีคุณภาพ

เอกสาร “คู่มือการจัดทำหลักสูตรสถานศึกษาฐานสมรรถนะ” จัดทำขึ้นเพื่อใช้เป็นแนวทางในการพัฒนาหลักสูตรสถานศึกษาฐานสมรรถนะ สำหรับคณะอนุกรรมการด้านวิชาการ โค้ช/พี่เลี้ยง สถาบันอุดมศึกษา และคณะทำงานกลั่นกรองหลักสูตรในระดับพื้นที่นวัตกรรมการศึกษา ครอบคลุมเนื้อหา 4 ส่วนหลัก ได้แก่:

ทำความรู้จักหลักสูตรฐานสมรรถนะ: อธิบายพื้นฐานของหลักสูตรฐานสมรรถนะ (Competency-Based Curriculum: CBC) การจัดการเรียนการสอนฐานสมรรถนะ (Competency-Based Instruction: CBI) และการประเมินฐานสมรรถนะ (Competency-Based Assessment: CBA) รวมถึงลักษณะสำคัญและประเภทของสมรรถนะหลักและสมรรถนะเฉพาะ
(ร่าง) กรอบหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช….: นำเสนอแนวคิดพื้นฐาน วิสัยทัศน์ หลักการสำคัญ จุดมุ่งหมาย คุณลักษณะอันพึงประสงค์ และสมรรถนะหลัก 6 ด้าน (การจัดการตนเอง, การคิดขั้นสูง, การสื่อสาร, การรวมพลังทำงานเป็นทีม, การเป็นพลเมืองที่เข้มแข็ง, การอยู่ร่วมกับธรรมชาติและวิทยาการอย่างยั่งยืน) พร้อมตัวอย่างระดับสมรรถนะ การจัดช่วงชั้น (ประถมศึกษาปีที่ 1-3 และ 4-6) แนวทางการจัดการเรียนรู้ฐานสมรรถนะ (สาระสำคัญ, ความสัมพันธ์ระหว่างสมรรถนะหลักและเฉพาะ, ผลลัพธ์การเรียนรู้เมื่อจบช่วงชั้น) โครงสร้างเวลาเรียน การบริหารจัดการหลักสูตร และแนวทางการประเมินการเรียนรู้
แนวทางการพัฒนาหลักสูตรสถานศึกษาฐานสมรรถนะ: อธิบายองค์ประกอบและความสัมพันธ์ของหลักสูตร 7 ด้าน ได้แก่ แนวคิด/ข้อมูลพื้นฐาน/กระบวนการ, เป้าหมายและพันธกิจของสถานศึกษา, แบบแผนของหลักสูตร, แนวทางการจัดการเรียนรู้, แนวทางการประเมินการเรียนรู้, แนวทางการบริหารจัดการหลักสูตร และหลักสูตรระดับชั้นเรียน
ตัวอย่างการพัฒนาหลักสูตรสถานศึกษาฐานสมรรถนะ: นำเสนอสรุปภาพรวมและตัวอย่างการกำหนดรายละเอียดแต่ละส่วนของหลักสูตรที่มีความเชื่อมโยงสัมพันธ์กันจากโรงเรียนนำร่อง 2 แห่ง (โรงเรียนเกษตรหรรษา และโรงเรียนภูผาร่าเริง)

คู่มือนี้เน้นการนำเสนอรายละเอียดที่ชัดเจนและเป็นรูปธรรม เพื่อให้ผู้เกี่ยวข้องสามารถพัฒนาหลักสูตรสถานศึกษาฐานสมรรถนะได้อย่างมั่นใจ โดยยึดหลักการที่ว่าการจัดการศึกษาฐานสมรรถนะเป็นการศึกษาที่ยึดผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง มุ่งพัฒนาผู้เรียนให้เกิดสมรรถนะที่จำเป็นสำหรับการทำงาน การแก้ปัญหา และการดำรงชีวิตในศตวรรษที่ 21